Zwierzęta bezkręgowe, płazy i ptaki cz. 1

Zwierzę uważać należy za siłę wyzwoloną. Zwierzęciem nazywamy każde, od innych odgraniczone ciało, posiadające władzę samodzielnego ruchu. Swoboda jest charakterystyczną jego własnością. Gdzie niema swobody ruchu, tam istota zwierzęcia nie wyraziła się w zjawisku należycie; zwierzę wtedy spada do rzędu niższych tworów przyrody. Dalszymi przymiotami zwierząt są, jak u roślin; żywienie się i rozmnażanie. Gdy […]

Piękno, prawda i dobro cz. 18

Dopiero w końcu poprzedniego i w pierwszych dziesiątkach obecnego stulecia nastąpił przewrót obalający dotychczasową wszechwładzę spekulacji filozoficznej a badanie umiejętne zwraca się coraz powszechniej do rozbioru materii sił w niej działających. Powodzenie tych poszukiwań ogromne. W ślad za poznaniem sił natury poszło czynne ujarzmienie ich dla celów człowieka. Wynikły stąd olbrzymi postęp pracy ogólnej i […]

Piękno, prawda i dobro cz. 17

Reformacja odrodziła świat chrześcijański. .Chociaż w niej wszystko zdawało się mieć na oku jedynie dobro moralne i cele wiary, przecież tkwił na dnie jej inny jeszcze, silnie wyrażony kierunek – był to krytycyzm, prąd ku prawdzie, zmysł filozoficzny, lub jak chce kto powiedzieć. Połączyła się z nim religia nadwątlona sceptycyzmem, nie Wiedząc sama co czyni. […]

Piękno, prawda i dobro cz. 16

Skutek łatwo przewidzieć. Zjednoczenie piękna, prawdy i dobra wydaje złotą erę w życiu ludów. We Włoszech widzimy sztukę i umiejętność w najwyższym rozkwicie, a obok tego, na świadectwo żywotności pierwiastku etycznego, przekazują dzieje ówczesne pamięci naszej tyle znakomitych wolą i czynem charakterów. Wkrótce jednak bierze przewagę rozpasane życie zmysłów, tym snadniej, gdy dążeniu ku prawdzie […]

Piękno, prawda i dobro cz. 15

W słonecznej zatem południowej Francji, w tej ziemi, na którą duch Grecji wiał od Massylii i w stulecia po Chrystusie dawał się jeszcze uczuwać, u Prowensalów obudziło się najpierw życie nowe, hołdujące znowu wrażeniom pięknego świata zmysłów i duchowi swobody. W rzezi Albigensów stłumił je wprawdzie kościół, ale nie zginie pamięć, że tu, pod tern […]

Piękno, prawda i dobro cz. 14

Wzgardzone hordy Arabii i Syrii zwyciężyły zachodnią Azję i północną Afrykę, i w południowej Europie silną stanęły nogą. Zwycięzcy mieczem i siłą fanatyzmu religijnego rozwinęli wkrótce świetne zasoby uzdolnienia na polu umiejętności i sztuki. Zmysłowość popędów i bystrość rozumu złożyły się wspólnie, aby dumnemu życiu Islamu nadać formy tern piękniejsze i głębsze. Duch Wschodu skłonny […]

Piękno, prawda i dobro cz. 13

Obudzą sie żądza wolnego badania, myśl nabywa ruchu, ale głęboki upadek, w jakim tak długo próżniaczyła, ciężar, jaki na bark jej wtłoczono, groźby, którymi ją przerażano, zabójczy fanatyzm wiary i złamanie ducha tak ją przygniotły, że nie mogła nic donioślejszego na razie stworzyć. Dogmat pozostał i dalej podstawą scholastyki. Uschnąć musiało drzewo wyrosłe z takiego […]

Piękno, prawda i dobro cz. 12

Wielki ten okres od upadku starożytnego życia, aż do brzasków rozkwitu wieków średnich, trwał około 1000 lat: Obudzenie samoistnego ducha ludów w sztuce i poezji, walka papiestwa z cesarstwem, władzy duchownej ze świecką, oznaczają początek nowej epoki. Gdy w krzyżowych wyprawach nowy prąd ruchliwego, wielobarwnego życia przejął ludy, gdy miasta poczęły wznosić swe wyniosłe katedry, […]

Piękno, prawda i dobro cz. 11

W chrześcijaństwie rozpoczęła wiara gwałtowny walkę przeciw dotychczasowym potęgom świata. Świat piękna odepchnięto lub wcielono do wiary; tylko zbawienie duszy było rzeczy godny troski. Również i prawda poddany została wierze, odrzucającej pojęcia rozumowe i zamkniętej w skorupie cudowności, która leżała po za wszelkim doświadczeniem. Umartwienie ciała, wyłączenie się od świata, pokuta, ratunek z upadku drogą […]

Piękno, prawda i dobro cz. 10

Do czego dążyła Macedonia, ale czego nie wykonała, to uskutecznił Rzym. Surowi, moralni, posągowi Rzymianie, wydarli rozwiązłym, wiotkim, rozmarzonym o pięknie Grekom, władzę świata, męstwem i wytrwałością zdobywając, konsekwencji i stałością charakteru utwierdzając. Zawładnęły wola i obowiązek, a uczucie i myśl miały się przed nimi ugiąć, im służyć. Państwo i zasada uporządkowanego bytu; prawo, uległy […]