Piękno, prawda i dobro cz. 18

Dopiero w końcu poprzedniego i w pierwszych dziesiątkach obecnego stulecia nastąpił przewrót obalający dotychczasową wszechwładzę spekulacji filozoficznej a badanie umiejętne zwraca się coraz powszechniej do rozbioru materii sił w niej działających. Powodzenie tych poszukiwań ogromne. W ślad za poznaniem sił natury poszło czynne ujarzmienie ich dla celów człowieka. Wynikły stąd olbrzymi postęp pracy ogólnej i […]

Piękno, prawda i dobro cz. 17

Reformacja odrodziła świat chrześcijański. .Chociaż w niej wszystko zdawało się mieć na oku jedynie dobro moralne i cele wiary, przecież tkwił na dnie jej inny jeszcze, silnie wyrażony kierunek – był to krytycyzm, prąd ku prawdzie, zmysł filozoficzny, lub jak chce kto powiedzieć. Połączyła się z nim religia nadwątlona sceptycyzmem, nie Wiedząc sama co czyni. […]

Piękno, prawda i dobro cz. 16

Skutek łatwo przewidzieć. Zjednoczenie piękna, prawdy i dobra wydaje złotą erę w życiu ludów. We Włoszech widzimy sztukę i umiejętność w najwyższym rozkwicie, a obok tego, na świadectwo żywotności pierwiastku etycznego, przekazują dzieje ówczesne pamięci naszej tyle znakomitych wolą i czynem charakterów. Wkrótce jednak bierze przewagę rozpasane życie zmysłów, tym snadniej, gdy dążeniu ku prawdzie […]

Piękno, prawda i dobro cz. 15

W słonecznej zatem południowej Francji, w tej ziemi, na którą duch Grecji wiał od Massylii i w stulecia po Chrystusie dawał się jeszcze uczuwać, u Prowensalów obudziło się najpierw życie nowe, hołdujące znowu wrażeniom pięknego świata zmysłów i duchowi swobody. W rzezi Albigensów stłumił je wprawdzie kościół, ale nie zginie pamięć, że tu, pod tern […]

Piękno, prawda i dobro cz. 14

Wzgardzone hordy Arabii i Syrii zwyciężyły zachodnią Azję i północną Afrykę, i w południowej Europie silną stanęły nogą. Zwycięzcy mieczem i siłą fanatyzmu religijnego rozwinęli wkrótce świetne zasoby uzdolnienia na polu umiejętności i sztuki. Zmysłowość popędów i bystrość rozumu złożyły się wspólnie, aby dumnemu życiu Islamu nadać formy tern piękniejsze i głębsze. Duch Wschodu skłonny […]

Piękno, prawda i dobro cz. 13

Obudzą sie żądza wolnego badania, myśl nabywa ruchu, ale głęboki upadek, w jakim tak długo próżniaczyła, ciężar, jaki na bark jej wtłoczono, groźby, którymi ją przerażano, zabójczy fanatyzm wiary i złamanie ducha tak ją przygniotły, że nie mogła nic donioślejszego na razie stworzyć. Dogmat pozostał i dalej podstawą scholastyki. Uschnąć musiało drzewo wyrosłe z takiego […]

Piękno, prawda i dobro cz. 12

Wielki ten okres od upadku starożytnego życia, aż do brzasków rozkwitu wieków średnich, trwał około 1000 lat: Obudzenie samoistnego ducha ludów w sztuce i poezji, walka papiestwa z cesarstwem, władzy duchownej ze świecką, oznaczają początek nowej epoki. Gdy w krzyżowych wyprawach nowy prąd ruchliwego, wielobarwnego życia przejął ludy, gdy miasta poczęły wznosić swe wyniosłe katedry, […]

Piękno, prawda i dobro cz. 11

W chrześcijaństwie rozpoczęła wiara gwałtowny walkę przeciw dotychczasowym potęgom świata. Świat piękna odepchnięto lub wcielono do wiary; tylko zbawienie duszy było rzeczy godny troski. Również i prawda poddany została wierze, odrzucającej pojęcia rozumowe i zamkniętej w skorupie cudowności, która leżała po za wszelkim doświadczeniem. Umartwienie ciała, wyłączenie się od świata, pokuta, ratunek z upadku drogą […]

Piękno, prawda i dobro cz. 10

Do czego dążyła Macedonia, ale czego nie wykonała, to uskutecznił Rzym. Surowi, moralni, posągowi Rzymianie, wydarli rozwiązłym, wiotkim, rozmarzonym o pięknie Grekom, władzę świata, męstwem i wytrwałością zdobywając, konsekwencji i stałością charakteru utwierdzając. Zawładnęły wola i obowiązek, a uczucie i myśl miały się przed nimi ugiąć, im służyć. Państwo i zasada uporządkowanego bytu; prawo, uległy […]

Piękno, prawda i dobro cz. 9

Grecy więc potępiali i lżyli piękno – oni, którzy na tym polu najwyższe co dopiero święcili tryumfy. Harmonia trzech pierwiastków, która tak wspaniale ziścili Grecy, rozłamała się a rola Grecji skończyła. Naród ten w swym rozkładzie wewnętrznym, mógł już tylko innym służąc, jeszcze służyć ludzkości. Mało jest ludów, które by mogły z taką dumą spoglądać […]